Hoe we leren van dilemma’s

Een situatie die ingrijpend anders loopt dan gewild, met impact op iedereen die erbij betrokken is. Een verhaal vol dilemma’s en verschillende perspectieven. Als toezichthouder Cynthia op den Brouw ervan hoort, pakt ze de telefoon. Een uitnodiging volgt: ‘Kom langs, dan hebben we het erover.’

Het is even later. Het stof dat de situatie deed opwaaien, is inmiddels gaan liggen. Aan de grote tafel in de huiselijke ruimte zitten zeker zeven JP’ers. Ze zijn hier om met elkaar terug te kijken: hoe gingen we om met deze dilemma’s? Wat leren we ervan?

Het laat niet alleen zien hoe we leren bij de JP, maar ook hoe we ons willen verantwoorden. Naar elkaar en naar anderen toe. Omdat vertrouwen diep verweven is in onze cultuur, is het nodig dat we elkaar makkelijk weten te vinden.

Een indruk van het gesprek tussen locatiecoördinatoren Marijke en Lisanne, toezichthouder Cynthia, begeleider Maartje, gedragskundige Mariska, bestuurder Gerjanne (destijds regiocoördinator) en Alette van het centraal bureau.

“Waarom ik hier (niet) ben”
Toezichthouder Cynthia is als laatste aan de beurt in het introductierondje. ‘Ik ben Cynthia en ik zit voor de tweede termijn in de raad van toezicht. Voordat we beginnen, wil ik graag vertellen waarom ik hier ben: omdat ik benieuwd ben naar hoe jullie ermee omgaan als zoiets ontstaat. Niet om te controleren of het allemaal goed is gegaan. Want op het inhoudelijke proces vertrouw ik volledig.’

Veelzeggende vraag
Luister je naar Cynthia’s vraag, dan hoor je vertrouwen en nieuwsgierigheid. Alette Veldhuis, betrokken bij kwaliteitszorg bij de JP, zet dat kracht bij: ‘We spitten vandaag niet uit wat er is gebeurd, maar we willen samen context geven en leermomenten vinden. Dat is hoe we bij de JP werken en leren: van en met elkaar. Daarom is het fijn dat we hier met zoveel verschillende perspectieven bij elkaar zitten!’

Een eerlijk en open gesprek volgt

De 90 minuten die volgen zijn bevlogen, ieder vanuit een eigen rol. Over hoe je ‘dingen’ klein houdt als er veel aan de hand is. Over écht dichtbij en in verbinding zijn. Over verwachtingen en duidelijkheid scheppen. Over professionaliteit en je persoon. Over doen wat nodig is. Over keuzes blijven bespreken, juist als het ingewikkeld wordt. En over aanspreekbaarheid.

Inzichten
Het is anderhalf uur later. Tijd om samen te vatten, al lijkt het alsof ze nog uren kunnen doorpraten. Gerjanne, destijds betrokken als regiocoördinator, vraagt welke inzichten ze meenemen voor de JP. Ze trapt af: ‘Ik hoor dat jullie écht present zijn. Dat gaat dieper dan aanwezig zijn. Present zijn gaat over voordoen, samendoen en het kunnen zeggen als je iets moeilijk vindt.’ Begeleider Maartje vult haar aan: ‘Weten dat je niet alleen staat, ook al ben je alleen.’ Gerjanne knikt: ‘Als je dát weet te bewerkstelligen met elkaar… is dat iets om trots op te zijn.’

Ruis en 10.000 subdoelen
Gerjanne vervolgt met een tweede inzicht: ‘Wat jullie krachtig doen, is blijven aansluiten bij de mens.’ Locatiecoördinator Marijke bevestigt dat: ‘Daar zijn we inderdaad scherp op. Er speelt vaak zoveel in iemands leven… je wordt elke dag getriggerd door minstens 10.000 subdoelen.’ Collega Lisanne vult haar aan: ‘Maar als je steeds terugkeert naar de vraag: waarom is iemand hier? Dan valt de ruis weg. Zou houden we elkaar doorlopend scherp.’

Aanspreekbaar zijn
Dat aanspreekbaarheid daarbij belangrijk is, benoemt begeleider Maartje: ‘We bevragen elkaar, zonder de ander persoonlijk aan te willen spreken. Dat is soms lastig omdat je vragen stelt vanuit je eigen referentiekader. Het duurt even voordat je als team leert dat je daarin verschillend mag zijn.’ Gedragskundige Mariska: ‘Daar hebben we het vaak over gehad, soms op het scherpst van de snede. Als je dat samen goed kunt, kun je iemand zo goed mogelijk ondersteunen.’

Het is mooi om de ander iets te zien oplossen. Daar leer je veel van

Ruggensteun
Voor Cynthia is het derde inzicht het ‘durven kiezen’. Ook als later blijkt dat een andere keuze passender was geweest. ‘Een robuust bestendige keuze, noem ik dat.’ Dat Lisanne benoemt dat ze als coördinator zichtbaar wil zijn, helpt daarbij. Gerjanne: ‘Ik noem dat ruggensteun. Iemand staat achter je, geeft je ruimte en vertrouwen om je werk te doen. Omdat we ons werk niet dichttimmeren met protocollen, is het nodig dat je als professional durft te handelen. Dat kan alleen als je niet bang bent om fouten te maken…’ Volgens Gerjanne is die ruggensteun in elke werkrelatie nodig; tussen begeleiders en coördinatoren, tussen coördinatoren en bestuurders en tussen bestuurders en toezichthouders.

Verkrampen of vertrouwen
Dat die visie diepgeworteld is, is ook merkbaar als Cynthia vertelt over de selectie van nieuwe toezichthouders. ‘Ik was er scherp op hoe iemand zou reageren als in een situatie pers of juristen betrokken zouden zijn. Je wil geen toezichthouder die verkrampt en zegt: “Hoho, hoe leggen we dit uit?!” Je wil niet dat die systeemwereld je doet verkrampen.’ Marijke: ‘Als ik die verkramping zou voelen binnen de JP, zou dat gevoel ook direct op mij slaan.’ De rest van het gezelschap beaamt dat: verkramping voert direct door. Cynthia vervolgt: ‘Het typeert ook wie we willen zijn: als er iets gebeurt, kun je dat negatief benaderen of je wil ervan leren en het gesprek voeren. Hoe lastig soms ook.’

Marijke: ‘Daarom was ik blij dat je belde. Als er iets gebeurt, wil je elkaar in de ogen kijken. En kijk, wat een mooi gesprek. Waar een dilemma al niet goed voor is. Een verbeteractie XXL.’

Anders toezichthouden

Cynthia op den Brouw

Wat was je eerste reactie?
‘Ik was nieuwsgierig naar de context en hoe de JP hiermee omgaat. Gerjanne nam de tijd om mij historische context te geven en begreep mijn behoefte om op locatie het goede gesprek te voeren. Alles is bespreekbaar. Dit is hoe anders toezichthouden werkt.’

Hoe blijf je als rvt-lid in verbinding?
‘Ieder van ons sluit zo’n 6 tot 12 keer per jaar aan op een locatie. En nog steeds zijn we niet overal geweest. Maar zo proberen we wel steeds aan te sluiten. Die verbinding is een stuk makkelijker als je klein georganiseerd bent, dat voel je hier ook. Daarom denk ik dat veel mensen graag bij kleinere organisaties werken, vanwege de binding. De JP doet dat goed. Het is geen kleine organisatie, maar de locaties zijn dat wel.’

Hoe kijk je terug op het gesprek?
‘De JP zegt altijd: interne sturing is externe verantwoording. En dat laat vandaag goed zien. Ik vond het fijn om aan te sluiten, het helpt mij om te begrijpen wat collega’s doen en de context ervan. Het gaat over ruimte en vertrouwen geven.’

Wil je meer weten over hoe het bij de JP werkt?
Lees Zicht op de JP, ons jaarlijkse verantwoordingsdocument.