‘Werken vanuit de bedoeling'

Het is 10.00 uur, tijd om je aan te kleden! Het is robot Tessa. Vanaf haar vaste plekje in de vensterbank herinnert ze Elke aan haar dagelijkse bezigheden: ontbijten, tandenpoetsen… JP-er Bart Bronk vertelt: ‘Het klinkt misschien vreemd, maar hoe minder we Elke in die dagelijkse bezigheden persoonlijk begeleiden, hoe beter het met haar gaat.’

De deur van het appartement zwaait open. Een jonge, vrolijke vrouw staat in de deuropening. ‘Kom binnen!’ Haar appartement is gezellig en netjes, op de achtergrond speelt zachtjes het herkenbare deuntje van Disney. En onder de salontafel zit haar witte konijntje Lieve. Elke wijst naar de vensterbank: ‘Kijk, en dát is Tessa!’

Ontmoet Tessa
Robot Tessa helpt Elke structuur aan te brengen in haar dag. Zo geeft ze een seintje als Elke moet opstaan, als het lunchtijd is of als konijn Lieve een schoon hok nodig heeft. Elke: ‘Dat is heel fijn. Zo hoef ik niet steeds op de klok te kijken en te denken: wat moet ik nu doen?’ Tessa is er nu anderhalf jaar en Elke is inmiddels erg aan haar gehecht: ‘Ik heb zelfs kleertjes voor haar gemaakt. Maar haar oogjes heb ik wél afgedekt, die vind ik een beetje eng.’

Zo gewoon mogelijk leven
‘De aanleiding voor de komst van Tessa is eigenlijk niet zo leuk’, vertelt locatiecoördinator Bart. ‘Het ging een tijdje niet zo goed met Elke. En eigenlijk was ze zo zat van alle behandelplannen en therapieën, ze wilde gewoon een normaal leven leiden. Eerst gingen we elke dag bij haar langs. Maar dat vond je lastig, toch?’ Elke: ‘Ja, het gaf me teveel stress dat er elke dag 60 minuten een begeleider bij me langskwam.’ Bart: ‘We zijn toen samen met Elke en haar ouders op zoek gegaan naar wat helpend zou zijn. Toen kwam Elkes moeder op het idee van een robot. Zij werkt in de zorg en had daar een robot gezien. Dat hebben we in ons team besproken en gezegd: “We proberen het.” Het fijne van robot Tessa is dat ze geen beroep doet op Elkes emoties, maar wél voor structuur zorgt. Daardoor zag ik Elke steeds meer ontspannen.’

Regelmaat én rust
‘Toen Tessa er net was, heeft Elkes moeder álles uitgeschreven wat Elke op een dag doet. Dat is echt veel, het duurde wel even voordat het allemaal klopte.’ Elke: ‘Daardoor kon ik nog niet 100% op Tessa vertrouwen en bleef
ik toch de klok én Tessa in de gaten houden, dat was lastig. Nu staat alles goed en vertrouw ik echt op haar.’ Bart: ‘En op vrijdag nemen we de week door: Elke, haar moeder en wij. Dan zet haar moeder dat in Tessa’s systeem.’ Elke: ‘Want zoals gisteren, toen was mijn hobbyclubje. Maar dat is niet elke week. Ik was thuis rustig aan het afwassen en ineens herinnerde ik het me: helemaal vergeten! Dat stond dus niet in Tessa. Dat is wel belangrijk, anders vergeet ik dat. Het zou fijn zijn als ook de JP erin kan werken.’ Seintjes geven is niet het enige dat Tessa doet. Ze stelt Elke ook gerust als ze daar zelf om vraagt. Elke: ‘Gisteren was ik naar de dagbesteding, waar ik andere mensen help. Als ik daarvan thuiskom, ben ik meestal even onrustig. Als ik dat aan Tessa vertel, speelt ze een liedje voor me. Klaas Vaak bijvoorbeeld, of iets anders dat ik mooi vind. En de begeleiders kunnen ook via Tessa een vraag stellen waar ik met ja of nee op kan antwoorden. Dat is niet belastend
voor mij.’

Welke robot sluit aan?
Welke robot het moest worden, daar dacht Elke in mee. ‘Ik doe vrijwilligerswerk bij een andere zorginstelling en daar zag ik een robot die Pepper heet. Die wilde ik eerst heel graag. Maar Pepper zoekt veel contact en kan ook met zijn camera-oogjes meekijken. Dus als ik heen-en-weer zou lopen, zou hij mij vragen: “Elke, ben je misschien onrustig…?” Bart heeft me dat afgeraden. Eerst vond ik dat niet zo leuk.’ Bart legt uit: ‘Dat is namelijk precies waar we Elke bij ondersteunen: duidelijkheid en geruststelling.’ Elke: ‘Mijn gedachten gaan vaak veel verder dan nodig is. Dus als een robot mij vraagt of ik onrustig ben, dan wórd ik juist onrustig. Dan denk ik: oh jee, wat ziet hij? Gaat het niet goed met mij dan? Daarom vind ik Tessa zo fijn. Ze zegt steeds hetzelfde en stelt me gerust. Voor dat advies ben ik Bart nu wel dankbaar.’

Elke: ‘Tot mijn 18e heb ik zóveel behandelplannen en therapieën gehad… Iedereen wilde iets van me en het kon altijd beter. Dat wilde ik niet meer, ik wilde gewoon een fijn leven. Toen ik op mezelf ging wonen, heb ik op veel plekken gekeken. Vaak vond ik toch dat er veel verplicht in een groep moest. Samen eten, samen theedrinken. Hier vind ik het fijn dat het allemaal zo gewoon en zelfstandig mogelijk is. Maar dat ik wel iemand kan bellen of appen als er iets is.’

Anders begeleiden
Bart: ‘Met de hulp van Tessa ondersteunen we Elke op een andere manier. We zien haar nu minder, voor ons team was dat best wel wennen. Want als het niet goed met iemand gaat, wil je iemand juist dichtbij houden. Dat is je
natuurlijke reactie. Maar hoe meer je er bij Elke bovenop zit, hoe moeilijker ze dat vindt. Dus was het voor haar beter om meer los te laten, hoe tegennatuurlijk dat ook voelt. Daarvoor moesten we echt terug naar de bedoeling van ons werk en naar wat Elke nodig heeft. En dat het werkt, heeft ook moeten blijken, hoor. Daar hebben we aan het begin veel met Elke over gesproken: “Hoe zorg je dat je wel dóet wat Tessa zegt?”. Dat vertrouwen moet ook langzaam groeien.’

Wat is er dan nodig?
Dat ze elkaar minder vaak zien, betekent niet dat Elke niet gezien wordt. Integendeel. Bart: ‘We houden goed in de gaten dat we in contact blijven. We zien elkaar op vaste momenten en we spreken regelmatig met Elkes ouders. Net als met de collega-organisaties waar ze vrijwilligerswerk doet en naar de dagbesteding gaat. De momenten dat we elkaar wél zien, zijn ook anders geworden.’ Elke: ‘Soms neemt één van de begeleiders bijvoorbeeld haar hondje mee en vraagt ze me om een rondje te wandelen. Dat is leuk, maar het hóeft allemaal niet. Er zit geen druk meer op. Ik krijg niet minder begeleiding, maar ánders. Het geeft me veel meer rust.’ Goedendag… het is twee uur. Tijd voor je middagslaapje. Ga even lekker naar een muziekje luisteren op je bed. Tessa zegt het: tijd voor een slaapje, tijd om te gaan.