Een organisatie besturen in de zorg? Ga er maar aan staan. Ondersteuningsvragen die ingewikkelder worden, dito regelgevingen dan is er nogeenkrappe arbeidsmarkt. Niets menselijker om dan in beheersing en controle te schieten, zeggenzorgbestuurdersGerjanne Kleen en Ronald Helder. Terwijl de sleutel volgens hen ergens anders ligt: bij de mens zelf.
Afgelopen juni werden ze benoemd tot nieuw bestuurdersduo van JP van den Bent stichting: Gerjanne Kleen en Ronald Helder. Zij een JP-er in hart en nieren sinds ze er 30 jaar geleden binnenstapte als begeleider. Hij een doorgewinterde bestuurder in de zorg die, hoewel hij al met pensioen was, deze uitdaging niet kon laten liggen. De komende jaren brengen ze de JP verder. “Maar we zitten hier niet om over onszelf te praten,” maakt Gerjanne direct duidelijk. “Het gaat over de mens, die is het startpunt. Al het andere is daar het gevolg van.”
Ronald Helder
Cliché of realiteit Dat de JP vanuit waarden werkt, zo lang als ze bestaat, is volgens Ronald niet bijzonder. “Meer organisaties doen dat. Maar bij de JP werkt het toch anders. Het specialisme of de diagnose is vaak het vertrekpunt in de zorg, terwijl dat bij de JP de mens is.” Is dat geen cliché? Stellen we in de zorg niet allemáál de mens voorop? “Absoluut”, zegt Ronald. “Maar dat is niet hetzelfde als die mens als uitgangspunt nemen. Ook bestuurlijk. Die principiële keuze is namelijk zelfs bepalend voor de structuur van de organisatie.”
Hoe dan? Gewoon. Eén van de gevolgen is bijvoorbeeld dat je bij de JP geen homogene woongroepen vindt. Gerjanne legt uit: “We zijn in de maatschappij de mens gaan indelen in doelgroepen, in hokjes gaan plaatsen. Maar zo willen we niet werken.
We willen werken vanuit de vraag: wie is deze mens? En wat heeft hij of zij nodig om goed te kunnen leven? Dat antwoord vullen we zo gewoon mogelijk in, samen met de mensen om iemand heen. Daarom woont iemand ‘gewoon’ in een eigen appartement en vind je onze locaties ‘gewoon’ in de wijk. Soms zijn dat meerdere appartementen in hetzelfde gebouw met ondersteuning vlakbij. En soms woont iemand volledig zelfstandig. Oók mensen met een specifieke ondersteuningsvraag. Het natuurlijke gevolg is dat allerlei mensen naast elkaar leven.”
Gerjanne Kleen
Waarom werkt het?
Klinkt goed, zo op papier. Maar wat maakt dat het werkt? Volgens Gerjanne is daar een belangrijke rol voor waarden weggelegd. “Als de mens je uitgangspunt is, kún je niet anders dan vanuit waarden werken.
Samen met kennis en ervaring geven die waarden de professional handvatten om te kunnen doen wat nodig is. Die professional moet daar wél voldoende ruimte en vertrouwen voor krijgen. Dat lukt niet als je alles ‘dichtregelt’ met richtlijnen en protocollen. Dat vraagt van ons als bestuurders om onze focus op de medewerker te houden: wat heb je nodig om je werk goed te kunnen doen?” Volgens Ronald is ook vertrouwen niet uniek: “Elke organisatie wil medewerkers graag vertrouwen geven. Maar de JP is er daadwerkelijk op gebouwd. Richtlijnen en protocollen blijven beperkt – de JP kent maar 5 protocollen– en locaties hebben veel eigen regelruimte. De bijvangst is dat de overhead beperkt blijft, waardoor er ook meer geld gaat naar waar het voor bedoeld is: de cliënt.”
We vertrouwen erop dat collega’s vanuit hun professie doen wat nodig is. En wij zorgen voor een kader dat dit niet te ingewikkeld maakt
Het zit in de muren Voor regiocoördinator Jolijn Lubberts is vertrouwen zelfs dé succesfactor. Dagelijks begeleidt ze coördinatoren van een aantal locaties van de JP. Regelmatig zit ze met Gerjanne en Ronald om tafel om het reilen en zeilen in ‘haar’ regio te bespreken. Jolijn: “Om te kunnen werken vanuit vertrouwen is het nodig dat we kleinschalig georganiseerd blijven. We zeggen vaak: ken de mens, zowel medewerkers als cliënten. Ik weet dus wat er op een locatie speelt en met wie ik te maken heb. Dat fundament is stevig, waardoor ik dat vertrouwen ook kan uitspreken. Datzelfde zie ik ook tussen Ronald en Gerjanne gebeuren.” Vertrouwen zit dus in alle hoeken van de JP. “Het zit hier in de muren”, zegt Ronald. Gerjanne: “Of in de mensen, eigenlijk.”
Ergens is het zo simpel. Maar kennelijk is het ook één van de meest ingewikkelde dingen die er is
Gaat alles goed? Hoe het bij de JP werkt, vraagt ook om anders toezichthouden. Terwijl volgens rvt-lid Jaap van Dooren óók waardengedreven toezichthouden vaak nog technisch wordt aangevlogen. Jaap: “Er lijkt nog steeds een grote behoefte te zijn om alles meetbaar te maken met vinkjes en prestatie-indicatoren. Terwijl voor mij ook toezichthouden om vertrouwen draait. Natuurlijk gaat er weleens iets mis, maar we zijn volwassen mensen met de beste intenties. De kunst is om elkaar daarover te mogen bevragen. De afgelopen jaren leerden we om elkaar op te zoeken als het spannend werd. Vaak bleek dat we eigenlijk niet zo ver uit elkaar zaten.” Gerjanne: “Jaap zegt daar iets heel wezenlijks. Dat als het schuurt, je elkaar aankijkt en bevraagt. Dat geldt voor de begeleider met de cliënt, voor de regiocoördinator met de locatiecoördinator en dus óók voor de toezichthouder met de bestuurders. Dat zorgt voor vertrouwen. Tegelijkertijd weten we van de wereld om ons heen dat dat bijzonder is. Dat is ook de paradox: ergens is het zo simpel. Maar kennelijk is het ook één van de meest ingewikkelde dingen die er is.”
Jaap van Dooren
Op je handen zitten Met de komst van Gerjanne en Ronald gaat de JP een nieuwe fase in. Gaan ze het helemaal anders doen? Ze gaan ‘doen wat nodig is’ en stap voor stap. Gerjanne: “Natuurlijk is het verleidelijk om direct over te gaan tot actie. Maar om samen nieuwe oplossingen of plannen te bedenken, moet je soms op je handen zitten. Eerst het goede gesprek voeren en samen opnieuw betekenis geven aan wat we belangrijk vinden.”
Volgens Ronald ligt de uitdaging daarbij in het vinden van balans. “Aan de ene kant moeten we zuinig zijn op de eenvoud die de JP heeft weten te vinden. We willen ons niet laten verleiden om alles toch ‘dicht te timmeren’. Dat is keihard werken.
Aan de andere kant willen we nieuwsgierig blijven en een open blik houden op de samenleving. Daar zijn we onderdeel van. En die samenleving verandert zo snel dat we goed moeten blijven aansluiten. En soms… is niets doen óók een keuze.”
